2017 YILINDA DURUMUN VEHAMETİ

Geçen haftanın hak ihlalleri

(13-19 Haziran 2017)

Memlekette esen ırkçı rüzgârdan yine Kürt kökenli işçiler nasibini aldı. Ankara’nın Nallıhan ilçesindeki bir inşaatta çalışmak için Bingöl’den gelen üniversite öğrencisi F.C. ve beraberindeki 7 işçiye ırkçı bir grup saldırdı. Hendek ilçesinde ise linçin hedefi Suriyeliler oldu.

Şenal Sarıhan*

İstanbul 14. Ağır Ceza Mahkemesi’nde karar duruşması görülen ‘MİT TIR’ları görüntülerinin yayınlaması davasına CHP Milletvekili Enis Berberoğlu ile gazeteci Erdem Gül katıldı. Yurt dışında olan Can Dündar ise duruşmaya katılmadı. Gizli yapılan ve izleyici alınmayan duruşmada kararını açıklayan mahkeme Berberoğlu’nun “Devletin gizli kalması gereken bilgilerini, siyasal ve askeri casusluk maksadıyla açıklamak” suçundan müebbet hapis cezasına çarptırılmasına hükmetti. ‘Cezanın failin geleceği üzerindeki olası etkileri gibi hususları, sanık lehine takdiri hafifletici sebep’ olarak niteleyen mahkeme, Berberoğlu’nun cezasını 25 yıla indirdi.

BERBEROĞLU’NUN TUTUKLANMASI: SUÇ OLAN HANGİSİ?

Berberoğlu’nun tutuklanmasıyla tekrar şu sorular gündeme geldi: Türkmenlere insani yardım götürdüğü iddia edilen MİT TIR’ları haberiyle devletin hangi gizli belgesi ifşa edilmiştir? “İnsani yardım” devletin neden gizli kalması gereken belgesidir? Söz konusu olayda ulusal ve uluslararası hukuka göre suç olan silah taşınması eylemi ise suçu ortaya çıkaracak belgeleri gizlemek TCK.’ya göre “suça iştirak” değil midir? Haberi yapan gazetecilerden ve belgeleri verdiği iddia edilen Berberoğlu’ndan “suça iştirak etmesi” mi beklenmektedir?

ADALET TALEP EDEN BİNLERİN YÜRÜYÜŞÜ

Berberoğlu’nun tutuklanmasının ardından olağanüstü toplanan CHP, Genel Başkan Kemal Kılıçdaroğlu önderliğinde Ankara’dan Maltepe Cezaevi’ne dek yürüme kararı aldı. 6. gününe giren Adalet Yürüyüşü, hak arayan vatandaşlar için bir platforma dönüştü. KHK mağdurlarından, tutuklu asker ailelerine, işçilerden gazetecilere dek bu sistemin mağduru olan herkes Adalet Yürüyüşü’nde bir araya geldi.

‘YARGI BAĞIMSIZDIR DİYEN ERDOĞAN BUGÜN SAVCILARA TALİMAT VERİYOR’

Öte taraftan Berberoğlu’nun tutukluluğuna yapılan itiraz İstanbul 15. Ağır Ceza Mahkemesi tarafından reddedilirken uzun süre sessizliğini koruyan iktidardan ilk açıklamalar gelmeye başladı. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan , Adalet Yürüyüşü’ne dair “Yargı yarın sizi de davet ederse şaşmayın” sözlerini sar etti. Erdoğan’ın bu sözleri CHP tarafından “2 gün önce Anayasa’nın 138. maddesi aklına gelip yargı bağımsızdır diyen Erdoğan bugün savcılara talimat veriyor. Kılıçdaroğlu’nu gözaltına alın veya ifadeye çağırın diye” sözleriyle eleştirildi.

NURİYE VE SEMİH ÖLÜYOR!

İşlerini geri almak talebiyle 224 gündür direnen ve 104 gündür açlık grevi yapan eğitimciler Nuriye Gülmen ve Semih Özakça’nın açlık grevi, gözlerden uzak dört duvar arasında sürüyor. Akademisyen Gülmen’in 46 kiloya düştüğü öğrenilirken her iki KHK mağdurunun da sağlıklarında geri dönülmez hasarların oluşabileceği, kalp yetmezliğinin başladığı açıklandı.

Öte taraftan Gülmen ve Özakça’ya destek eylemleri darp ve gözaltılarla bastırılmaya çalışılıyor. Abluka altına alınan İnsan Hakları Anıtı’nın “cezası” devam ederken , bu hafta “Nuriye Gülmen ve Semih Özakça’ya özgürlük” pankartı açan Akdeniz Üniversitesi’nden 6 gazetecilik öğrencisinin göz altıları 7. gününe girdi.

Özakça’nın annesi Sultan ve kendisi gibi KHK mağduru eşi Esra’nın başlattığı açlık grevi ise 29. güne girdi. Aşcı İsmail Erdoğan’ın açlık grevi ise 26. gününde.

GAZETECİLERE YÖNELİK İLK ‘DARBE’ DAVASI

Ahmet Altan ve Mehmet Altan ile geçtiğimiz Temmuz ayından beri tutuklu bulunan gazeteci Nazlı Ilıcak’ın, yargılandıkları dava başladı. İstanbul 26. Ağır Ceza Mahkemesi’nde görülen davada, Ahmet Altan, Mehmet Altan ve Nazlı Ilıcak hakkında “Anayasal düzeni ortadan kaldırmaya çalışmak”, “Türkiye Cumhuriyeti Hükümetini ortadan kaldırmaya çalışmak” ve “Türkiye Büyük Millet Meclisi’ni ortadan kaldırmaya çalışmak” suçlamalarıyla üçer kez ağırlaştırılmış müebbet ve “Silahlı terör örgütüne üye olmamakla birlikte örgüt adına suç işleme” suçlamasıyla da 15 yıla kadar hapis cezası isteniyor.

‘SÜBLİMİNAL MESAJ’ VERMEKLE SUÇLANMIŞLARDI

İddianamede, Ahmet Altan hakkında kapatılan Taraf gazetesinin genel yayın yönetmenliğini yaptığı dönemde çıkan bazı haberler, 14 Temmuz tarihinde katıldığı bir televizyon programında yaptığı yorumlar, HTS kayıtları ve tanık ifadeleri gerekçe gösterilirken, Mehmet Altan hakkında ise iki köşe yazısı, Ahmet Altan ve Nazlı Ilıcak’la 14 Temmuz’da katıldığı televizyon programında söylediği sözlerin “sübliminal mesaj” sayılması, tanık ifadeleri, delil olarak yer alıyor. Altanlar ve Ilıcak’la birlikte 15 kişinin daha yargılandığı dava, gazetecilerin 15 Temmuz darbe girişimine “iştirak etmekle” suçlandıkları ilk dava olma niteliği taşıyor.

46 GAZETECİNİN İPTAL EDİLEN PASAPORTLARI BİR KEZ DAHA İPTAL EDİLDİ

Yapılan haberler, röportajlar ve basın notlarının delil olarak görüldüğü “KCK Basın” davasında yargılanan 46 gazetecinin pasaportu ikinci kez iptal edildi. Mahkemenin bir önceki heyetinin daha önce pasaportlara el koyma kararı yeni atanan heyet tarafından yinelendi.

İstanbul 3’üncü Ağır Ceza Mahkemesi, bir önceki heyetin, gazetecilerin pasaportlarının iptal edilmesine yönelik karar olmasına rağmen yeni heyet İstanbul Emniyet Müdürlüğü’ne yazı yazarak, gazetecilerin pasaportlarının Kanun Hükmünde Kararname kapsamında iptal edilmesini ikinci kez istedi.

GAZETECİ TÜRFENT DAVASINDA, TANIKLAR, İFADELERİNİN İŞKENCE ALTINDA ALINDIĞINI SÖYLEDİ

Hakkari Yüksekova’da sokağa çıkma yasakları döneminde yaptığı haberler nedeniyle 13 ay önce tutuklanan gazeteci Nedim Türfent’in ilk duruşması görüldü. 20 tanığın ifadesine dayanarak tutuklanan Türfent’in davasının ilk duruşmasında dinlenen 13 tanıktan 12’si ifadelerini işkence altında verdiklerini söyledi. Duruşmada savunma yapan Türfent de “Ben gazeteciyim mesleğimin gereğini yaptım. Gazetecilik suç değildir” dedi. 9 aydır tutuklu olan Türfent’in tutukluluk halinin devamına karar verildi.

SADECE ‘ŞEHİT’KEN ‘MAKBUL’ OLANLAR!

Son bir ayda askeriyede yaşanan zehirlenme olaylarına bir tane daha eklendi. Dördüncü zehirlenme vakasının adresi yine Manisa oldu. 1’inci Piyade Eğitim Tugay Komutanlığı Albay Arif Seyhun Kışlası’nda bir gün arayla iki zehirlenme yaşandı. Önce 69, ardından akşam yemeğinin ardından 731 asker zehirlendi.

Hastaneye kaldırılan askerlerin sözleri ise hangi koşullarda “zorunlu hizmet”lerini yaptığını ortaya koydu. “Şimdi oraya gideceğiz, biz orada dayak yiyeceğiz… Odaya geçip dayak yiyeceğiz”, “Tabletler kirli geliyor, sabunlu geliyor. Elimiz kayıyor tabletlerden, hep sabunlu geliyor. Biz böyle yemek yiyemiyoruz. Çekiyoruz, dayak yiyoruz” ve “Kantinden yemek yiyeceğiz, kantini kapatıyorlar. Karargahtan değil, yemek şirketinden şikayetçiyiz” ifadelerini kullanana askerler hakkında disiplin soruşturması açıldığı haberleri de basına yansıdı.

MECLİS’TE OLAYIN ARAŞTIRILMASINI AKP ENGELLEMİŞTİ

23 Mayıs’ta, Manisa 1’inci Piyade Eğitim Tugay Komutanlığı’nda gıda zehirlenmesi şüphesiyle 1049 asker hastanelik oldu. 1 er şehit olmuştu. 27 Mayıs’ta Manisa’da 70, 11 Haziran’da Diyarbakır’da 11 asker yemekten zehirlenmişti. 16 Haziran’da ise 69 asker hastanelik olmuştu.                                                                                                   Manisa’daki olayın ardından bir zehirlenme haberi ise Kastamonu’dan geldi. Kastamonu 5’inci Jandarma Eğitim Alay Komutanlığı’nda sekiz asker zehirlenme belirtileri nedeniyle hastaneye kaldırıldı.

CHP vekillerinin 12 Haziran’da, Meclis gündemine taşıdığı olaylar için talep edilen Meclis araştırması AKP’nin oylarıyla reddedilmişti.

ZIRHLI ARACIN EZDİĞİ YAŞLI KADININ KARDEŞİ: ‘GİT ABLANIN PARÇALARINI TOPLA’

Diyarbakır’ın Lice ilçesinde askeri zırhlı araç, sokakta yürüyen Pakize Hazar isimli yaşlı bir kadına çarptı. Yaşlılık maaşı almaya giderken ezilen Hazar, olay yerinde yaşamını yitirirken olay yerinde bulunan kardeşi Hasret Yaşarer, polisin kendisine siyah bir poşet vererek, 1 metrelik alana dağılan ablasının uzuvları için “Git kardeşinin parçalarını topla” dediğini iddia etti. 85 yaşındaki kardeşinin parçalanmış bedenini yoldan toplayan Hasret Yaşarer ise 80 yaşında.

10 AYDA 7 KİŞİ

En son 4 Mayıs 2017 gecesi Şırnak’ın Silopi ilçesine bağlı Karşıyaka mahallesinde devriye gezen polislerin kullandığı zırhlı bir aracın bir evin duvarını yıkarak içeri girmesi sonucu Furkan Yıldırım ve kardeşi Muhammed Yıldırım adındaki iki çocuk hayatını kaybetmişti. Basında yer alan bilgilere göre, sadece son 10 ayda 7 kişi zırhlı polis ya da asker araçlarının altında kalarak yaşamını yitirdi.

‘TERÖRİST’ OLDUĞU İDDİA EDİLEN KÖYLÜLERİN SUÇSUZ OLDUĞU ORTAYA ÇIKTI

9 Haziran’da gözaltına alınan ve işkenceye uğradığı fotoğrafları “teröristler yakalandı” manşetleriyle sosyal medyadan servis edilen köylüler serbest bırakıldı. Van’ın Gevaş ilçesinde mantar toplamaktan dönerken gözaltına alınan ve işkenceye uğradıklarına dair fotoğrafları yayımlanan yurttaşlar, serbest bırakıldı.

12 YAŞINDAKİ KAZANHAN İÇİN VERİLEN İNDİRİMLİ CEZA UYGUN BULUNDU!

Nihat Kazanhan’ın öldürülmesine ilişkin sanık polise verilen ceza, Bölge Mahkemesi’nce onandı. Sanık polis 13 yıl 4 aylık indirimli ceza aldı.  Cizre’de öldürülen 12 yaşındaki Nihat Kazanhan’ın ölümüne ilişkin yerel mahkemenin sanık polise verdiği 13 yıl 4 aylık indirimli cezayı onaylayan Gaziantep Bölge Mahkemesi, diğer sanık polislere 6’şar aylık verilen ve ertelenen cezanın da usul ve yasaya uygun olduğuna hükmetti. 11 Kasım 2016 tarihinde Cizre Ağır Ceza Mahkemesi’nde görülen davanın son duruşmasında tutuklu özel harekat polisi M.N.G.’ye “kasten adam öldürme” suçundan müebbet hapis cezası verilmiş, daha sonra sanığın suçu “tahrik” altında işlendiğine kanaat getirilerek ceza 16 yıla indirilmişti. Yine sanığın yargılama süresi boyunca olumlu davrandığına kanaat getiren mahkeme heyeti, verilen cezada 1/6 oranında indirime giderek, cezayı 13 yıl 4 aya düşürmüştü.

LİNÇ KÜLTÜRÜ TIRMANIYOR!

Memlekette esen ırkçı rüzgârdan yine Kürt kökenli işçiler nasibini aldı. Ankara’nın Nallıhan ilçesindeki bir inşaatta çalışmak için Bingöl’den gelen üniversite öğrencisi F.C. ve beraberindeki 7 işçiye ırkçı bir grup saldırdı. İddialara göre; işçilere demir sopalar ve coplarla saldıran 100 kişilik grup işçilere işkence yaptıktan sonra tüm işçileri inşaat dışına çıkartarak İstiklal Marşı okuttu.

HENDEK’TE SURİYELİLER HEDEFTİ

Hendek ilçesinde ise lincin hedefi Suriyeliler oldu. 2. Organize Sanayi Bölgesinde bulunan bir fabrikada Suriyeli genç ile fabrika bölüm sorumlusu arasında çıkan tartışma sonrasında, Hendek ilçe merkezinde toplanan yüzlerce kişi, yoldan geçen 6 Suriyeli sığınmacıyı darp etti. Ardından Suriyeli ailelerin kaldığı evlere yönelen kalabalık, 3 eve zorla girerek içeride bulunanlara linç girişiminde bulundu.

YANGINDAN SADECE ÇOCUK MU SORUMLU?

Adana Kürkçüler Cezaevi çocuk koğuşunda çıkan ve üç çocuğun ölümüne neden olan yangınla ilgili davanın ilk duruşması Adana 3’üncü Ağır Ceza Mahkemesi’nde görüldü. Kasten öldürme iddiası ile hakkında 93 yıla kadar hapis cezası istenen 13 yaşındaki R.K. “rehabilitasyon koğuşu” denen ve hücre benzeri, havalandırması olmayan koğuştan kurtulmak için yangın çıkardıklarını anlattı. Davanın sadece yangını çıkarma eylemine odaklanması, yetkililerin olaydaki sorumluluğunun gözardı edilmesi ise tepki topladı.

AKKUYU DA ‘MİLLETE KÜFREDEN’ CENGİZ’İN OLDU

AKP’nin doğa katliamlarının önünü açan politikaları kesintisiz devam ediyor. Zeytinlik arazilerine göz diken tasarının ardından çevrecilerin karşı çıktığı Akkuyu Nükleer Santrali’ne üretim lisansı verildi.25 Haziran 2015 tarihinde önlisans verilen santrale  15 Haziran 2017 tarihi itibariyle yürürlüğe girmek üzere 49 yıl süreli üretim lisansı verilmesinin ardından AKP hükümeti dönemiyle yıldızı parlayan Cengiz, Kolin ve Kalyon şirketleri şimdi de çevrecilerin karşı çıktığı Akkuyu Nükleer Santralı’na ortak olacağı ortaya çıktı. Kalyon Holding geçen aylarda Konya’da kazandığı büyük güneş enerjisi santrali ihalesi ile gündeme gelmişti. Kalyon Holding de Üçüncü Havalimanı’nın ortaklarından. Kolin İnşaat ise Manisa’nın Soma ilçesinin Yırca köyünde yapmak istediği termik santral projesi Türkiye’nin gündemine oturmuştu.       Cengiz İnşaat Yönetim Kurulu Başkanı Mehmet Cengiz’i kamuoyu, millete ettiği küfürle tanıyor.

KHK İLE İHRAÇ EDİLENLERE ÖĞRENCİLİK DE YASAKLANDIUludağ Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Müdürlüğü Lisansüstü Başvuru Koşulları’nda yer alan maddede üniversitenin OHAL kapsamında çıkarılan Kanun Hükmünde Kararnameler ile ihraç edilen kamu çalışanlarının OHAL süresince öğrenci olarak kabul etmeyeceğine ilişkin senato kararını açıkladı.Üniversitelerde daha önce ihraç edilen Barış Akademisyenleri’nin doçentlik başvurularının kabul edilmediği de ortaya çıkmıştı.

ONUR YÜRÜYÜŞÜ’NE TEHDİT                                                                                           

Alperen Ocakları, 25 Haziran’da Taksim’de yapılacak olan ve her yıl düzenlenen Onur Yürüyüşü’nü hedef alarak tehditler savurdu. “Devlet eğer müsaade ederse biz müsaade etmeyeceğiz, biz yürütmeyeceğiz… İstesek 200 bin kişi de buluruz” ifadelerini kullandı.

Alperen Ocakları Vakfı İstanbul İl Başkanı Kürşat Mican, son dönem revaçta olan “kokteyl “ tanımlamalarına özgün bir katkı da bulunarak ve LGBTİ+’ların ‘ahlaksızlığı yaymaya çalıştığını’ ve bunun ‘kapitalist, komünist, emperyalist güçlerin bir projesi olduğunu’ iddia etti. Ve tabii ki Ocaklar’a dair ne “halkı kin ve düşmanlığa tahrik etmek”ten ne de “nefret” suçundan soruşturma açılmadı.

KIZININ CENAZESİNE KATILMASINA İZİN VERİLMEDİ

Adalet Bakanlığı Menemen Cezaevi’nde FETÖ’den tutuklu olan eski Tire Milli Eğitim Müdürü Mehmet Ali Ölçer’e intihar eden üniversite öğrencisi kızının cenazesine katılmasına, mevzuatta tanınana bir hak olmasına rağmen izin verilmediği ortaya çıktı. Boğaziçi Üniversitesi İngilizce Öğretmenliği son sınıf öğrencisi 21 yaşındaki Tuğçe Ölçer, OHAL döneminde ailesinin ve kendisinin maruz kaldığı baskılara dayanamamış ve hayatına son verdiği iddia edildi. Ölçer’in intiharıyla birlikte OHAL nedeniyle intihar edenlerin sayısı 38’e yükseldi.

DİN GÖREVLİSİ CİNSEL İSTİSMARDAN TUTUKLANDI

Cinsel istismarda bu hafta öne çıkan olaylardan biri Tokat’ta yaşandı. Türkiye Diyanet ve Vakıf Görevlileri Sendikası (Diyanet-Sen) Şube Başkanlığı yapan ve emekli olan 53 yaşındaki din görevlisi, 5 yaşındaki çocuğa cinsel istismarda bulunmaktan dolayı tutuklandı.

12 YAŞINDAKİ ÇOCUĞU HAMİLE BIRAKAN ADAMA ‘İYİ HAL’ İNDİRİMİ

Evli ve 2 çocuk babası Güven Y. Bir dönem birlikte yaşayıp ayrıldığı kadının 12 yaşındaki kızına tecavüz etmesi nedeniyle yargılandığı davada iyi hal indirimi aldı. Adam, 12 yaşında anne olmak zorunda kalan çocuğa tecavüzünü “15 yaşında biliyordum” diye meşrulaştırmaya çalıştı.

TÜRKİYE’NİN HUKUKLA İMTİHANI: EVSİZ SANIĞA EV HAPSİ!

Bu hafta hukuk tarihimize ilginç bir daha eklendi.                                                           İstanbul’da uyuşturucu satmak ve kullanmak suçundan ‘ev hapsi’ cezası verilen Barış Alkan isimli bir kişi, kendisine verilen cezayı Kadıköy Söğütlüçeşme’de Metrobüs Durakları arkasında bulunan metal levhalarla çevrili alanda çekiyor. Zira Alkan evsiz! Polisler de İstanbul Anadolu 5. Sulh Ceza Hakimliği’nin CMK 109/3 J maddesi gereğince, ‘Konutu terk etmemek suretiyle Adli Kontrol Tedbir”i uygulanması kararını denetliyor.

*CHP Ankara Milletvekili – TBMM İnsan Haklarını İnceleme Komisyonu Başkan Vekili

Akademisyen Fikret Başkaya, sanayi kapitalizminin çöküş içinde olduğu söyledi. Başkaya, anti-kapitalist bir perspektif olmadan insanlığın geleceğinin kurtarılamayacağını belirtti.

23 Ocak 2017  Serdar Değirmenci*

DUVAR – İnsanların sistemin olumsuzluklarına maruz kalmasına rağmen, durumun vahametinin farkında olmadıklarını söyleyen Doç. Dr. Fikret Başkaya, “İdeolojik kölelik öyle bir şeyi şimdilik mümkün kılıyor. Bu sistem dahilinde durumlarının iyileşeceğini sananlar hayli fazla ama bu ilelebet devam etmez” diyor.

“Sanayi kapitalizminin çöküşünü engellemek mümkün değil. Yolun sonuna gelindi” diyen Başkaya, anti-kapitalist olmadan insanlığın geleceğinin kurtulamayacağını belirtti.

-Dünyanın şu an itibariyle içinde bulunduğu durumu iki kelimeyle ifade etseniz, bu iki kelime ne olurdu?

Herhalde “kaos ve çöküş” olurdu. Artık kapitalist dünya sistemi patinaj yapıyor, çözdüğünden daha çok sorun yaratıyor. Genel bir sürdürülemezlik durumu veya aynı anlama gelmek üzere, bir uygarlık krizi ortaya çıkmış bulunuyor. Gerçi burjuva uygarlığı ‘birilerini’, küçük bir azınlığı zengin etmeyi başardı ama bunu büyük çoğunluğu yoksullaştırarak ve doğayı tahrip ederek gerçekleştirdi… Nedense insanlar yıkılanı değil de yapılanı görme eğilimindedirler. Sekiz “iş bitirici” adamın serveti, 3,5 milyardan fazla insanın sahip olduğu kadar… Bu büyük bir skandaldır ve skandal utanılacak şey demektir. Durum bu ölçüde utanç vericiyken utananların sayısının hala fazla olmaması da herhalde başka bir skandaldır!

Öyleyse buraya nasıl gelindi, bu nasıl mümkün oldu? İnsanlara sözde bir kendinden menkul “piyasa ekonomisi”, “serbest ticaret” dayatıldı. Emekçi sınıflar aşırı sömürüye maruz bırakıldı, doğal kaynaklar talan edildi, insanların ortak kullanımına sunulmuş olan, sunulması gereken yaşam alanları ve kaynakları (müşterekler) metalaştırıldı, paralılaştırıldı, özelleştirildi, özel mülk kategorisine indirgendi, teknik (teknoloji) tanrılaştırıldı, eleştiriden muaf hale getirildi, biyolojik yaşam alanları (biotope) yok edildi, rekabet refaha giden yegâne yol sayıldı ve neredeyse herkes herkesin düşmanı değilse, rakibi haline getirildi, toplumsal eşitsizlikler insan havsalasını zorlayacak boyutlara ulaştı, velhasıl yaşamın temeli aşındırıldı…

– Durum bu kadar kötüleşmişken, sizin sık kullandığınız bir tabirle, bir “sürdürülemezlik” durumu veya bir “uygarlık krizi” ortaya çıkmışken, itirazlar neden bu kadar cılız?

İnsanların ezici çoğunluğu sistemin ortaya çıkardığı olumsuzluklara fazlasıyla maruz kalsalar da, henüz durumun vahametinin farkında değiller. İdeolojik kölelik öyle bir şeyi şimdilik mümkün kılıyor. Bu sistem dahilinde durumlarının iyileşeceğini sananlar hayli fazla ama bu ilelebet devam etmez… Zira tarih, insan bilincinin nasıl hızla değiştiğinin, nasıl ani sıçramalar yaptığının örnekleriyle doludur…

– Çöküş derken bununla ne kastediliyor?

Çöküş durumu, artık verili sistemin sorun çözme yeteneğini kaybettiği demeye geliyor. Sistem bir dizi kriz yaratmadan ve sorunları azdırmadan yol alamıyor ama her kriz de bir diğerini veya diğerlerini tetikliyor. Başka türlü söylersek, bir krizler sarmalı ortaya çıkıyor. 1917- 2003 tarihleri arasında yaşamış olan Rus kimyacı/fizikçi Ilya Prigogine – ki aynı zamanda Nobel ödülü sahibidir- : ” Eğer bir kimyasal, biyolojik veya sosyal sistem normal denge durumundan fazlaca saparsa ve bu da sıklıkla tekrarlanırsa, artık bir daha sistem yapamaz” diyor. Aslında Prigogine’nin söylediği kapitalist dünya sisteminin bu günkü manzarasını çok iyi ifade ediyor. Mesela geçerli paradigma dahilinde iklim krizini (atmosferin ısınması), işsizlik sorunun, enerji sorununu, vb. çözmek artık mümkün değil. Öyle ki, birini yapmaya kalkıldığında diğeri bozuluyor ve tabii çözümsüzlük büyümeye devam ediyor ve çöküş hızlanıyor…

– Bu söylediğiniz biraz açsanız?

Belki şöyle diyebiliriz: Atmosfer neden ısındı, neden bir iklim krizi ortaya çıktı? Fosil yakıtların aşarı kullanılmasından değil mi? O halde atmosferin ısınmasını, iklim krizini önlemek için o kaynakları toprağın altında tutmak gerekecektir… Eğer bunları kullanmaktan vazgeçilirse o zaman ne olur? Bu günkü yaşam büyük ölçüde fosil yakıtlara (kömür, petrol, doğal gaz, vb.) dayanıyorken? Eğer fosil yakıtlar kullanılmazsa, bu en başta ekonomik kriz demektir. Ekonomik kriz de anında politik krizi, sosyal krizi, belki savaşı bile tetikleyebilir…

Bu gün dünya nüfusunun üçte ikisinden (2/3) fazlası petrol sayesinde yaşıyor. Başka türlü söylersek, sanayi üretimi, gıda üretimi (bir bütün olarak tarımsal üretim), ulaşım sistemi, sağlık sistemi. vb. doğrudan petrole dayanıyor. Dolayısıyla, petrol olmadan bu kadar nüfusu yaşatmak, bu yaşam standardını sürdürmek mümkün olmaz. Ekonomiler borçla yol alıyor ve finansman olmadan yeni petrol kuyuları açılamaz – kaldı ki, başta petrol olmak üzere fosil enerji kaynakları azalmakta, tükenmekte ve çıkarılmaları her seferinde daha çok harcama gerektiriyor-, hükümetler gerekli harcamaları yapamaz, mesela ulaşım aksar, fabrikalar düşük kapasiteyle çalışmak zorunda kalır veya kapanır, işsizlik artar, yoksulluk derinleşir… Fakat gözden kaçan bir şey var: Borçlanma ancak ekonomi büyüyorken mümkündür. Ekonomik büyüme için de her seferinde daha çok enerji kullanmak gerekiyor… Ekonomik büyümeyi sağlayacak ucuz enerji bulunamazsa, borçlanmayı sürdürmek mümkün olmaz.

Enerji ve finansman yetersizliğinden ulaşım sistemi aksarsa, kentler gıdasız kalır. Öyle bir durum ortaya çıkarsa, mesela üç ay gibi kısa bir zamanda 3-4 milyar insan, açlıktan, susuzluktan, soğuktan, hastalıktan, vb. ölebilir… Türkiye’de bir kaç yıl önce bir çok yerde elektrikler bir kaç saat kesilince bile insanlar nasıl kırılgan bir zemin üzerinde durduklarını fark ettiler. Dolayısıyla toplum yaşamının tüm alanlarında işler sarpa sarmışken, çöküş sadece mümkün değil aynı zamanda da çok yakın denebilir… Zira, enerji sorunu büyüyor, borçlar sürdürülemez bir eşiğe hızla yaklaşıyor, gelir dağılımı dengesizliği devasa boyutlara ulaşıyor, bir dizi eko-sistem çöküyor… Özetle şunu söyleyebiliriz: Bu yolun sonu yok, bu sistem dahilinde çözüm yok! Mesela hiç bir devlet artık işsizlik sorununu çözemez…

– Alternatif enerjiler devreye sokularak, iklim brizi bertaraf edilemez mi?

Fosil enerjilerin (kömür, petrol, doğal gaz) alternatifi, nükleer enerji, biyo-yakıtlar, güneş, hidrolik, rüzgâr, termal, vb. enerjiler olabilir. Nükleer enerji çok tehlikeli, biyo-yakıtlar da çözdüğünden daha çok sorun yaratıyor, astarı-yüzünden pahalı… Geri kalanlar içinde en uygun olanı şüphesiz güneş enerjisi ama mevcut olana alternatif oluşturmak bir zaman istiyor. Nitekim 2015 yılı itibariyle, petrol kullanılan toplam enerjinin %32,8’ini, kömür %28,8’ini, doğal gaz % 24’ünü oluşturuyordu ki, bunların toplamı %85,6 ediyor… Güneş enerjisinin payı da sadece %04 (binde dört). Dolayısıyla bu günden yarına fosil yakıtları ikame etmek çok zor. Fakat asıl sorun, bu aşırı enerji yutucu, aşırı israfçı üretim, tüketim ve yaşam tarzından çıkmak olmalıdır ama bu kapitalizm dahilinde mümkün değil. Zira kapitalizm reforme edilebilir, ıslah edilebilir değildir…

– Bu söyledikleriniz bütün bölgeler ve ülkeler için aynı derecede geçerli mi? Farklı bölgeler, farklı ülkeler için aynı şeyi söylemek doğru olur mu?

Elbette çöküş her bölgede ve her ülkede aynı yoğunlukta yaşanıyor değil ama netice itibariyle farklı yoğunluklarda olsa da tüm ülkeleri şu veya bu şekilde angaje ediyor. Mesela Bangladeş, iklim krizinden, Norveç’ten daha çok ve daha çabuk etkilenir ama okyanus sularının yükselmesinin neden olacağı göç, ta… Norveç’e kadar ulaşabilir. Enerjinin pahalanmasından ve kıtlaşmasından tüm ülkeler etkilenir. Zira bir yerde ortaya çıkan felaketin domino etkisi yaratması kaçınılmazdır. Bir tür “bulaşıcı etki” söz konusudur. Mesela bir iklim krizi bir isyana veya savaşa neden olabilir ve komşu ülkelere sıçrayabilir… Nitekim Orta Doğu’da emperyalizm tarafından peydahlanan savaşlar ve yaratılan kaos ortamı, sadece bölgeyi angaje etmiyor. Mülteci akını ve terör olarak Avrupa’ya da taşınıyor… Tabii göçmenler emperyalist sermaye için ucuz işgücü demeye de gelir ama sosyal-politik-kültürel sorunları da beraberinde getirerek…

– Çöküş daha çok tarihçilerin ve arkeologların kullandığı bir kavram değil mi?

Aslında çöküşten söz etmek, olmuş-bitmiş, anlık bir durumdan, tek bir olaydan, bir sonuçtan söz etmek değil, bir süreçten söz etmektir. Mesela Roma İmparatorluğu’nun çöküşü yüzyıllar almıştı. Biliyorsun dekadans kavramı Roma’nın zamana yayılmış çöküşünü ifade ediyor. Fakat bu sefer durum farklı. Daha şimdiden birçok bölgede ve ülkede çöküş çoktan başlamış bulunuyor. Global olarak en yoksulları vuran dalga, hızla orta sınıfları da girdabına alacaktır. Özetlersek, çöküşten bahsedildiğinde, kantitatif değil, kalitatif bir durumdan veya eğilimden söz ediliyor…

– Zenginlerin ve en zenginlerin de bu çöküşten etkilenmeleri söz konusu değil mi?

Tabii bir bütün olarak zenginler sınıfı veya küresel oligarşi densin, sistemin ürettiği olumsuzluktan bırakın zarar görmeyi kâr ediyor. Ama bunun da bir sınırı var elbette. Çöküş nihai tahlilde herkesi angaje eden bir şey ama onların şimdilik “benden sonra tufan” demek gibi bir lüksleri var. Esasen her şeyin, tüm yaşam alanlarının özelleştirildiği (meydanlar da dahil) bu durum sürdürülebilir değil. Böyle bir durumda oligarşi cephesi kendilerini ancak yüksek duvarların arkasına saklanarak, “yüksek güvenlikli” korunmuş adacıklarda, (lüks gettolarda densin) rahat hissedebilir ama eninde sonunda yangın her tarafı sarar…

– Yeni teknolojik icatlarla, inovasyonla sorunun aşılacağı beklentisinin bir karşılığı yok mu?

Kapitalizm dahilinde teknolojik ilerleme sorunun çözümü değil ama çözümsüzlüğün kaynağıdır demekte bir sakınca yoktur. Onca övünülen, yere-göğe konmayan, harikalar yarattığı söylenen ileri teknoloji bu güne kadar hangi temel sorunu çözdü? Sömürüyü derinleştirmekten, kârı artırmaktan, yağma ve talanı büyütmekten, doğa tahribatını derinleştirmekten başka ne işe yaradı? İleri teknoloji yok olan kuşları, balıkları, biyolojik çeşitliliği geri getirebilir mi, kutuplarda eriyen buzulları yerine koyabilir mi? Kaldı ki, sosyal sistemden ayrı bir teknoloji düşünmek mümkün değildir. Enerji olmadan teknoloji bir şeye yaramaz. Modern teknoloji harikası ‘akıllı telefon’ kendiliğinden işe yaramaz. Şarj aletine takıldığında çalışır. Toplumsal ilişkilerden ayrı bir teknoloji mümkün değildir ve teknoloji de diğerleri gibi bir araçtır. Netice itibariyle enerjiyle teknolojiyi birbirine karıştırmamak gerekiyor. Teknoloji kendi başına bir amaç değildir. Tıp teknolojisi harikalar yaratıyor ama bu dünyada yaşayan insanların yarıdan fazlası o teknolojiden habersiz yaşıyor… Teknolojinin yerli yerine konabilmesi için önce sistemin yerli yerine konması gerekiyor. Kapitalizm dahilinde teknoloji sadece kötülükleri ve yıkımı derinleştirebilir. Ancak sınıfların, sömürünün ve devletin olmadığı komünist bir toplumda teknoloji gerçek işlevine kavuşabilir ve bu mümkün…

– O halde çöküşün kaçınılmaz olduğunu söylüyorsunuz?

Artık sanayi kapitalizminin çöküşünü engellemek mümkün değil. Yolun sonuna gelindi. Fakat bu, bu durum karşısında bir şey yapılamaz anlamına da gelmemeli. Çöküşü, eli-kolu bağlı seyretmek ve yıkımın sonuçlarına katlanmak diye bir şey olamaz. Vakitlice, üretim, tüketim, yaşam tarzını, insan-insan, insan-doğa ilişkisini ve aracın rotasını değiştirmek gerekiyor. Bu da ancak kapitalizmi aşma perspektifine eklemlendiğinde mümkündür. Radikal olarak anti-kapitalist olmadan, komünist toplum perspektifine sahip olmadan, şeylerin seyrini değiştirmek, insanlığın geleceğini kurtarmak mümkün olmayacak… Aksi halde çöküş barbarlığa varacaktır ve bir üçüncü olasılık yok!

Tabii bu vesileyle bir yanlış anlamaya da yer vermemek gerekiyor. Birincisi, burjuva uygarlığının sonu demek, her şeyin sonu demek değil. Zira her çöküş aynı zamanda bir yeniden doğuşun başlangıcıdır. Bir arkeolog olarak gayet iyi bilirsin ki, tarih bir bakıma yıkılmış, yok olmuş uygarlıklar mezarlığıdır ve bu güne kadar nice uygarlıklar gelip-geçmiştir.

“Büyük İnsanlığın” veya aynı anlama gelmek üzere, küresel proletaryanın kendi kaderini kendi ellerine almasına bir engel yok. Devletin, paranın, özel mülkiyetin olmadığı bir insanlık toplumu yaratma düşüncesinin ve perspektifinin binlerce yıllık geçmişi var… Bütün mesele, bu dünyanın tüm zenginliğini yaratanların ayağa kalkmasına bağlı. Bunun da önkoşulu, politika yapma ayrıcalığını “profesyonel politikacıların” elinden almak ve onu herkesin “şeyi” yapmaktır. Zira politika yapma etkinliği herkesin “şeyi” olduğunda her şey farklı görünecektir…